Piše: Magdalena Iliveska
U krivičnom postupku, kaucija (jemstvo) predstavlja jednu od mjera obezbjeđenja prisustva okrivljenog tokom trajanja postupka, koja se primjenjuje kao alternativa pritvoru. Njena osnovna svrha je da se obezbijedi uredno pojavljivanje okrivljenog pred sudom i da spriječi njegovo bjekstvo, uz istovremeno blaže ograničavanje lične slobode u odnosu na pritvor.
Kaucija se sastoji u polaganju novčanog iznosa ili drugog odgovarajućeg materijalnog sredstva koje sud prihvata kao garanciju da će se okrivljeni odazivati sudskim pozivima i da neće ometati tok krivičnog postupka. Ova mjera se može odrediti kada sud ocijeni da postoje uslovi za zamjenu pritvora blažom mjerom, odnosno kada se smatra da se i kaucijom može ostvariti ista svrha kao i pritvorom.
Prilikom odlučivanja o određivanju kaucije, sud uzima u obzir više okolnosti, kao što su težina krivičnog djela za koje se okrivljeni tereti, lične i porodične prilike okrivljenog, njegovo ranije ponašanje, eventualna ranija osuđivanost, kao i postojanje okolnosti koje ukazuju na opasnost od bjekstva ili uticaja na svjedoke.
Takođe, cijeni se i visina kaucije, koja mora biti dovoljna da predstavlja stvarnu garanciju da će okrivljeni poštovati obaveze iz postupka. Kaucija može biti položena u novcu, hartijama od vrijednosti ili drugim oblicima imovine koji imaju odgovarajuću vrijednost i koje sud prihvata kao sigurno obezbjeđenje.
Nakon što sud prihvati kauciju, pritvor se ukida, a okrivljeni se pušta da se brani sa slobode, uz obavezu da se redovno odaziva na pozive suda i poštuje sve druge određene uslove. U slučaju da okrivljeni prekrši obaveze koje proizlaze izo dobrene kaucije, kao što su nedolazak na sud ili pokušaj bjekstva, sud može odlučiti da se kaucija oduzme u korist države, kao i da se ponovo odredi pritvor. Na taj način, kaucija ima i preventivnu i represivnu funkciju, jer istovremeno obezbjeđuje prisustvo okrivljenog i sankcioniše nepoštovanje obaveza.
U savremenim krivičnim postupcima, kaucija predstavlja važan institut koji omogućava balans između potrebe za efikasnim vođenjem postupka i zaštite osnovnih prava i sloboda okrivljenog, naročito prava na ličnu slobodu.